Day 1 – Sacred Economics (1)

Từ hôm nay, mình sẽ cố gắng tập dịch lại. Mỗi ngày sẽ dịch 1 đoạn ngắn gì đó và đăng lên.

“Sacred economics” by Charles Einsteins

Kinh tế học linh thiêng
Tiền bạc, Quà tặng, và Xã hội trong Kỷ nguyên Chuyển dịch
Tác giả Charles Einsteins

(Từ tác giả: gửi tặng  cha mẹ của tôi và cho tất cả những ai đã cho tôi rất nhiều nhưng không hề nghĩ tới việc nhận lại)

Giới thiệu:

Mục đích của cuốn sách này là khiến việc kiếm tiền và nền kinh tế con người cũng linh thiêng như những điều khác trong vũ trụ này.
Ngày nay chúng ta liên hệ tiền bạc với sự dung tục, và vì lý do chính đáng. Nếu có gì linh thiêng trong thế giới, chắc chắn nó không phải là tiền. Tiền dường như là kẻ thù của bản năng tốt đẹp hơn của chúng ta, vì rõ là mỗi lần suy nghĩ “Ta không thể chi trả nổi để…” ngăn chặn động lực tiến tới sự tử tế và độ lượng. Tiền dường như là kẻ thù của cái đẹp, như thuật ngữ miệt thị “cháy hàng” đã thể hiện. Tiền dường như là kẻ thù của từng cải cách xã hội và chính trị có giá trị, khi quyền lực đoàn thể  thúc đẩy luật pháp hướng tới việc tăng cường lợi nhuận của chính nó. Tiền dường như đang hủy hoại thế giới, khi chúng ta cướp bóc các đại dương, rừng, đất và mọi loài để nuôi một lòng tham không biết kết thúc.
Từ ít nhất là thời gian Đức Giê-su ném những kẻ đổi tiền từ đền thờ, chúng ta đã có cảm nhận rằng có điều gì đó không linh thiêng về tiền. Khi các nhà chính trị gia tìm kiếm tiền thay vì điều tốt cho cộng đồng, chúng ta gọi đó là tham nhũng. Những danh từ như “dơ bẩn”, “nhớp nhúa” diễn tả tự nhiên về tiền bạc.
Các nhà sư được coi là không có nhiều thứ để làm với tiền “Bạn không thể phục vụ Thương đế và Thần Tiền tài (Mammon).”
Cùng lúc đó, không ai có thể chối cãi tiền cũng có một giá trị bí ẩn, thần kì, sức mạnh can thiệp vào cư xử của con người và điều phối hoạt động của con người. Từ thời cổ đại, những nhà tư tưởng đã ngạc nhiên trước khả năng một con dấu đơn thuần trao quyền lực này trên một đĩa kim loại hay một tờ giấy.
Bất hạnh thay, nhìn vào thế giới xung quanh chúng ta, thật là khó tránh khỏi kết luận phép thuật của tiền là phép thuật xấu xa.
Hiển nhiên là, nếu chúng ta biến tiền trở thành một điều gì đó linh thiêng, không gì hơn là cách mạng triệt để về tiền (wholesale revolution in money – cảm ơn Norah góp ý) sẽ đủ, một sự biến đổi về bản chất thiết yếu của nó. Không chỉ đơn thuần là thái độ của chúng ta về tiền phải thay đổi, như một số bậc thầy tự lực đã đang khiến chúng ta tin tưởng; thay vào đó, chúng ta sẽ tạo ra các kiểu tiền mới thể hiện và củng cố thái độ thay đổi. Kinh tế Linh thiêng  mô tả kiểu tiền mới này và nền kinh tế mới sẽ kết hợp xung quanh nó. Nó cũng khám phá sự biến hình trong bản sắc con người, điều vừa là nguyên nhân và kết quả của sự biến đổi về tiền này. Thái độ thay đổi của những điều tôi nói sẽ đi đến gốc lõi của điều gì là con người: Chúng bao gồm hiểu biết của chúng ta về mục đích cuộc sống, vai trò con người trên hành tinh, mối quan hệ của cá nhân với loài người và cộng đồng tự nhiên; thậm chí là điều gì là một cá thể, là một bản thể (a self). Sau cùng, chúng ta trải nghiệm tiền (và tài sản) và một phần mở rộng của bản thân chúng ta; do đó đại từ sở hữu “của tôi” để mô tả nó, cùng là đại từ chúng ta sử dụng để nhận ra các cánh tay và đầu của chúng ta. Tiền của tôi, xe của tôi, tay của tôi, thận của tôi. Xem xét cả về cảm giác xâm phạm của chúng ta, khi chúng ta bị cướp hay “cướp đoạt”, như thể là một phần của chính bản thân chúng ta bị lấy mất.
Một sự chuyển đổi từ sự dung tục sang sự linh thiêng về tiền bạc – một điều gì sâu sắc trong bản sắc của chúng ta, một điều gì đó rất trung tâm trong các công việc của thế giới – thực sự sẽ có những ảnh hưởng sâu sắc. Nhưng điều đó có ý nghĩa gì với tiền, hay bất kì điều gì khác cho vấn đề đó, khi được coi là linh thiêng? Nó là một ý nghĩa quan trọng trái ngược với ý nghĩa của linh thiêng. Trong nhiều ngàn năm, ý niệm về sự linh thiêng, thánh thiện, thần thánh, đã ngày càng đề cập đến một cái gì đó tách biệt với thiên nhiên, thế giới và phàm tục.
Ba hay bốn ngàn năm trước các vị thần bắt đầu một cuộc di cư từ hồ, biển, sông và núi lên trời, trở thành chúa tể của thiên nhiên hơn là bản chất của nó. Khi thiên tính tách rời khỏi thiên nhiên, nó cũng trở nên vô nghĩa khi tham dự quá sâu sắc trong các vấn đề của thế giới (so also it became unholy to involve oneself too deeply in the affairs of the world). Con người thay đổi từ một linh hồn sống hiện thân sang vỏ bọc phàm tục của nó, một thùng đựng đơn thuần của linh hồn, đỉnh cao trong vi phần Đề-các (Cartesian) của ý thức quan sát thế giới nhưng không tham dự vào nó, và người kiến tạo theo trường phái Niu-tơn (Newtonian watchmaker) – Thượng đế cũng làm như vậy. Trở nên siêu nhiên là siêu nhiên, phi vật chất. Nếu Thượng đế tham gia vào thế giới, điều đó thông qua phép màu – sự can thiệp thần thánh vi phạm hoặc thay thế luật tự nhiên.

(còn tiếp)